Era inevitábel que, as cousas como van, as dúas reunións se fixesen eco dunha crise que está en boca de todos. En Davos, polo momento, puidemos escoitar que é o que nos contan -logo de pagar os 40.000 euros por cabeza para asistir á xuntanza, unha suma moi superior á que ingresa ao longo de toda a súa vida a metade da poboación do planeta- os gurú do capitalismo, repartidos, se así se quere, en dous bandos. O primeiro bebe do odre neoliberal e nos feitos conténtase con suxerir que hai que cancelar algúns abusos que despuntaron nos últimos tempos. A estas alturas distinguir o neoliberalismo dos abusos acompañantes antóllase, con todo, tarefa propia de necios, con máis motivo que o capitalismo realmente existente, incapaz de resolver os seus problemas, promove con descaro impresentábeis operacións de refrote de empresas realizadas co diñeiro de todos.

Pese ás aparencias, á segunda percepción, a keynesiana, non lle vai moito mellor. Lémbrese que os socialdemócratas destas horas, tras acatar durante decenios a "vulgata" neoliberal, están a pagar os pratos rotos da man de restricións orzamentarias sen sentido. Non é iso, con todo, o importante: os keynesiáns das últimas camadas ignoran de cheo que o planeta arrastra inapelábeis límites medioambientais e de recursos. Cando apostan á desesperada por tirar do consumo, como cando se inclinan por acometer a construción de faraónicas infraestruturas que ninguén sabe quen poderá empregar dentro duns poucos anos -trala suba inevitábel, antes ou despois, nos prezos da enerxía-, retratan ben ás claras os vicios do curtopracismo que nos asolaga. Só os máis inxenuos cren, entre tanto, que semellante fuxida cara a adiante atopará o seu freo ao amparo dun keynesianismo verde que, falando en serio, non se albisca en lugar algún.

Pero esquezamos o desinterese que produce Davos e avaliemos o que nos chega de Belém. O momento para os movementos que contestan a globalización capitalista é, á vez, estimulante e delicado. Se, por unha banda, as súas mensaxes atopan hoxe un caldo de cultivo máis amplo, pola outra deben encarar unha tramada estratexia de amedrentamento que invita, desde as instancias oficiais, a renunciar á protesta en proveito da preservación da relativa condición de privilexio da que unha parte da poboación planetaria goza. É verdade, polo demais, que nos movementos perviven diferenzas importantes. Hai quen pensan, por exemplo, que a prioridade maior segue a ser engordar as redes de contestación, e converter estas en fermento dunha sociedade distinta, como hai quen estiman que o que se impón é exercer influencia sobre outros, e en particular sobre gobernos máis ou menos receptivos.

Máis aló desas disputas, os movementos asumiron nos últimos meses unha inequívoca radicalización que ten o seu principal botón de mostra no designio de trascender a contestación, a miúdo demasiado cómoda, do neoliberalismo para acometer unha crítica en toda regra dun capitalismo que se considera, por unha banda, xerador de explotación e inxustiza, e, pola outra, promotor de salvaxes agresións contra o medio. En relación coa primeira destas dimensións, nada se afasta máis da verdade que a afirmación de que o universo antiglobalizador está desafortunadamente lonxe do movemento obreiro. Mentres, en moitos países do Sur o sindicalismo resistente áchase, claramente, ao lado dese universo, no Norte temos que nos preguntar se non son moi a miúdo as cúpulas sindicais tradicionais as que, nunha deriva lamentábel, e tras aceptar o inaceptábel, obrigaron ás redes antiglobalización a asumir un crecente protagonismo nas loitas contra as privatizacións, o desemprego ou o traballo precario.

Sexa como for, a meirande parte das xentes que se fixeron presentes en Davos -por certo que non hai motivos para concluír que entre elas menudean os aparvados admiradores de Obama- son conscientes de que, xunto á crise que etiquetamos de financeira , aprécianse outras tres singularmente preocupantes: chámanse cambio climático, encarecemento dos combustíbeis fósiles e, xa que logo, sobrepoboamento. A urxencia de colocar en primeiro plano os problemas correspondentes estimulou, nos movementos radicados no Norte opulento, unha activa discusión no que respecta ao crecemento económico e as súas presuntas bondades. A defensa de proxectos de franco decrecimento vai gañando terreo por momentos nun escenario no que a proposta en cuestión faise acompañar dun feixe de engadidos: a defensa da vida social fronte á lóxica da propiedade e o consumo, o postulamento da repartición do traballo -unha vella práctica sindical que caeu no esquecemento-, a redución do tamaño de moitas infraestruturas, a primacía do local sobre o global e, ao cabo, a simplicidade e a sobriedade voluntarias.

Se as discusións ao redor do decrecimento -un proxecto que carrexa unha radical contestación dos catecismos neoliberal e keynesiano- parecen chamadas a gañar terreo, bo é que deixemos constancia dunha percepción que, no que respecta ás sociedades do Sur, despunta en moitos movementos. Esa percepción suxire, con inevitábel cautela, que chegou o momento de sopesar se deixar a esas sociedades en paz, lonxe das aparentes bondades que procuramos endosarlles, non será a nosa mellor contribución ao seu benestar. E é que sobran os datos que sinalan que moitos deses pobos que cualificamos de primitivos e atrasados gardan, como un arcano tesouro, algunhas das chaves que nos permitirán abandonar este triste edificio que habitamos, construído con materiais tan lamentábei como o consumo desaforado, a explotación, a exclusión e o desprezo polo que a natureza tivo a ben regalarnos.