A necesidade de crear unha sociedade do "decrecemento" deriva da certeza, explica, de que os recursos da Terra e os ciclos naturais non poden soster o crecemento económico, a esencia mesma do capitalismo e da modernidade.

En lugar do sistema dominante actual, Latouche propón "unha sociedade cunha sobriedade asumida, traballar menos en ter mellores vidas, consumir menos, pero de mellor calidade, producir menos lixo e reciclar máis", explicou.

A nova sociedade significa "recuperar o sentido da mesura e unha pegada sustentábel desde o punto de vista ecolóxico", sinalou Latouche, "e atopar a felicidade na convivencia cos demais e non na acumulación desesperada de aparellos".

Autor de varias obras e artigos sobre a racionalidade occidental, o mito do progreso, o colonialismo e o posdesenvolvemento, Serge Latouche describe os principais principios da sociedade do decrecemento nos seus libros Lle Pari da décroissance (A aposta polo decrecemento) e Petit traité da décroissance sereine (Pequeno tratado do decrecemento sereno), publicado en 2006 e 2007 respectivamente.

Que características ten unha sociedade do decrecemento? Existen prácticas actualmente compatíbeis coa súa proposta?

Decrecemento non significa crecemento negativo. Crecemento negativo é unha expresión contraditoria que só revela o dominio que a idea de crecemento exerce no maxín colectivo.

Doutra banda, o decrecemento non é unha alternativa ao crecemento, senón unha matriz de alternativas que permitirán reabrir o espazo á creatividade humana, unha vez eliminado o xugo do totalitarismo económico.

A sociedade do decrecemento non será a mesma en Texas, que no sureño estado mexicano de Chiapas, nin en Senegal nin en Portugal. O decrecemento volverá lanzar a aventura humana cara a unha pluralidade de destinos posíbeis.

Pódense atopar os principios do decrecemento en propostas teóricas e iniciativas desenvolvidas no Norte e no Sur. Por exemplo, o intento dos neo-zapatistas de Chiapas de crear unha rexión autónoma. Tamén hai experiencias en América do Sur, con indíxenas, entre outras, como o que aconteceu no Ecuador, onde se incorporou á Constitución o obxectivo do Sumak Kausay (bo vivir).

No Norte tamén empezan a propagarse iniciativas que promoven o decrecemento e a solidariedade. As AMAP (Asociacións para o Mantemento dunha Agricultura Campesiña, en francés, entre grupos de consumidores e granxas locais a fin de abastecerse) son exemplos de autoprodución como o PADES (Programa de Autoprodución e Desenvolvemento Social, que supón asumir todas as actividades de produción de bens e servizos, para si e para a comunidade, sen contrapartida monetaria).

O movemento de Cidades en Transición comezou en Irlanda e a súa propagación ao resto do mundo pode ser un xeito de produción desde abaixo, que se asemella moito á sociedade do decrecemento. As localidades tratan, primeiro, de lograr a autosuficiencia enerxética dado o esgotamento de recursos e, en xeral, promoven a procura da resiliencia (a capacidade de adaptarse aos cambios do ambiente).

Cal sería o papel dos mercados nunha sociedade de decrecemento?

O sistema capitalista é unha economía de mercado, pero estes non son institucións exclusivas do capitalismo. É importante facer a distinción entre o Mercado e os mercados. Estes últimos non obedecen a unha lei de competencia perfecta e iso é para mellor. Sempre incorporan elementos da cultura do don, que a sociedade do decrecemento trata de redescubrir. Supón vivir en comunidade con outros, desenvolver relacións humanas entre compradores e vendedores.

Que estratexias pode desenvolver o Sur para eliminar a pobreza, sen facer o que fixo o Norte de danar o ambiente e empobrecer ao Sur?

Nos países africanos non é necesario nin desexábel reducir o sinal ecolóxico nin o produto interior bruto. Pero non por iso hai que concluír que se debe construír unha sociedade do crecemento.

Primeiro, é claro que o decrecemento no Norte é unha condición necesaria para poder abrir alternativas no Sur. Mentres Etiopía e Somalia se vexan obrigadas a exportar alimentos para os nosos animais domésticos en plena escaseza e mentres engordemos o noso gando con soia cultivada grazas á destrución da selva amazónica, imos estar asfixiando todo intento de autonomía real do Sur.

Animarse ao decrecemento no Sur significa iniciar un círculo virtuoso que implica rachar coa dependencia económica e cultural co Norte, reconectar unha liña histórica interrompida pola colonización, reintroducir produtos específicos que foron abandonados e esquecidos, así como valores "anti-económicos" relacionados co pasado deses países, e recuperar técnicas e coñecementos tradicionais.

Esas iniciativas deben combinarse con outros principios, válidos en todo o mundo, como reconceptualizar o que entendemos por pobreza, escaseza e desenvolvemento. Por exemplo, reestruturar a sociedade e a economía, restablecer prácticas non industriais, en especial agrícolas, e redistribuír, relocalizar, reutilizar e reciclar.

A sociedade do decrecemento implica un cambio radical na consciencia humana. Como se logra iso? Pode acontecer en calquera intre?

É difícil romper coa adición ao crecemento, en especial porque é o que interesa ás corporacións multinacionais e os poderes políticos que as serven, para manternos escravizados. As experiencias alternativas e os grupos disidentes, como cooperativas, sindicatos, asociacións para preservar a agricultura campesiña, algunhas organizacións non gobernamentais, sistemas de permuta local, redes de intercambio de coñecemento, son laboratorios pedagóxicos para a creación do "novo ser humano" que require a sociedade. Son universidades populares que promoven a resistencia e contribúen a descolonizar o imaxinario.

Seguro, non temos moito tempo, pero o curso dos acontecementos pode contribuír a acelerar a necesaria transformación. A crise ecolóxica, xunto coa económica e financeira, poden servir de choque saudábel.

Os actores políticos convencionais poden desempeñar algún papel na transformación?

Todos os gobernos son, queiran ou non, funcionarios do capitalismo. No mellor dos casos, poden, como moito, diminuír ou suavizar procesos sobre os que xa non teñen ningún control.

Para nós é máis importante o proceso de auto-transformación da sociedade e dos cidadáns que a política electoral. Aínda que os últimos logros relativos obtidos nese terreo por ecoloxistas franceses e belgas, quen adoptaron algúns puntos da axenda do decrecemento, parecen un signo positivo.

PERFIL

Serge Latouche (Vannes, Bretaña, 1940), é un coñecido economista e filósofo que promove e explora un novo sistema económico denominado decrecemento. É profesor emérito de Economía na Universidade París-XI, feito que compaxina coa presidencia de La Ligne d"Horizon e do Instituto de Estudos Económicos e Sociais para o Decrecemento Sostible, fundado por Nicholas-Georgescu Roegen, dende o que se edita a revista La Décroissance. En 1981 fundou con Allain Caillé el MAUSS (Movimiento AntiUtilitarista nas Ciencias Sociais) e a revista homónima. En 1998 recibiu o Premio europeo Amalfi de socioloxía e ciencias sociais. Defínese como obxector do actual modelo de crecemento económico, mantendo que é un modelo insostible e hai que frealo e decrecer. De entre a súa extensa obra, destacan L"Occidentalisation du monde (La Découverte, 1989); La Planète des naufragés (La Découverte, 1991); Justice sans limites (Fayard, 2003), Survivre au développement (Mille et Une Nuits, 2004) ou Le pari de la décroissance (Fayard, 2006).