Ao escoitar a intervención dunha irmá e outro irmán de España, sorprendidos do seu seguimento aos seus procesos de liberación en Bolivia e en Latinoamérica, sorprendido polo seguimento a transformacións profundas no social e no económico e no político. Con seguridade moitos de vostedes que están acó presentes saben como nos organizamos primeiro sindicalmente, socialmente, comunalmente para cambiar Bolivia e, por suposto, para cambiar Latinoamérica. Se falamos de cambio, un dos cambios era xustamente a liberación dos pobos en Latinoamérica.

En Bolivia, xunto á Central Obreira Boliviana, os distintos movementos sociais, unha loita permanente contra modelos económicos que facían tanto dano aos bolivianos. Se lembramos a situación das políticas implementadas durante a república, antes da república, os pobos indíxenas orixinarios, quechuas, aimarás, guaraníes, unha loita permanente contra o saqueo dos nosos recursos naturais, unha loita permanente pola igualdade entre indíxenas e mestizos e crioulos naqueles tempos, por unha nova forma de vida, de igualdade na dignidade, pero tamén unha loita permanente polo respecto aos nosos dereitos, o dereito sobre todo dos pobos indíxenas, o sector máis vilipendiado da historia boliviana e a historia de Latinoamérica. Unha dura resistencia, unha rebelión a un Estado colonial, unha rebelión dos pobos contra o saqueo dos nosos recursos naturais, unha rebelión permanente contra as formas de sometemento. E esas loitas, quero dicirlles, irmás e irmáns de Bolivia, non foron en balde, dunha loita sindical, dunha loita social, dunha loita comunal pasamos a unha loita electoral.

Eu lembro perfectamente cando cheguei ao Chapare o ano 1980, cando había negociacións con gobernos e cando os dirixentes sindicais, ex dirixentes sindicais levaban formulacións de cambios estruturais, a resposta dos gobernos neoliberais era que os campesiños, os indíxenas non tiñamos dereito a facer política e as nosas propostas de cambio no temario ou a axenda das negociacións eran cuestionadas, que eran de carácter político, e eu lembro que se nos dicía, eu era o delegado de base, e dicíanlles, vostedes son propostas políticas e iso non se atende, a política do movemento campesiño indíxena na zona do trópico de Cochabamba dicíannos que é machada e machete, é dicir, o traballo, e non tiñamos dereito a facer política. E no altiplano era pa e pico, pa para traballar ou picota tamén para traballar. E aos poucos ese movemento social vai rachando o medo á política. Uns poucos tiñan dereito a facer política e as maiorías, obreiros e orixinarios, non tiñamos dereito a facer política, e cando algún obreiro, mineiro, nas décadas de sesenta, setenta, oitenta facían política eran acusados de comunistas, saudamos ao Partido Comunista de España, ao Partido Socialista, saudamos aos humanistas presentes, moitas grazas por terme ensinado a defender a vida, tivemos tantos encontros, pero quero que saiban, irmás e irmáns de Latinoamérica, de Europa, movementos sociais deste continente, os nosos dirixentes sindicais, nestas décadas sesenta, setenta eran acusados de comunistas e perseguidos, os golpes de estado, golpes militares, para acabar cos dirixentes sindicais do sector mineiro. Xa que logo, a doutrina do imperialismo norteamericano era acusalos de comunistas e, con ese motivo, mineiros, masacres en centros mineiros e cantos dirixentes irmáns mineiros escaparon exiliados ás veces a Europa. Quero expresar o meu profundo respecto e admiración por acoller a moitos dos irmáns mineiros, campesiños que escaparon cara a Europa para poder sobrevivir. Seguramente son os gobernos humanistas, comunistas, socialistas acolleron acó como asilados políticos.

Vén despois a outra doutrina, que xa era de loita contra o narcotráfico. Lembro perfectamente na década oitenta, noventa que os dirixentes sindicais eran narcotraficantes, outra persecución polo imperio, e a partir do 11 de setembro do 2001 os dirixentes sindicais acusados de terroristas. Seguramente deben lembrar algúns irmáns que uns dicían que Evo Morales era Bin Laden andino, que os cocaleiros os talibán, e con ese pretexto, con outra doutrina política de coca cero, como expulsar ao movemento campesiño da zona produtora de coca, e dicir, quero que se me entenda, que soportamos permanentes intervencións, ás veces até de carácter militar para atacar esa rebelión dos nosos pobos en Latinoamérica. Esas loitas, sexan de obreiros ou indíxenas, esas loitas de mestizos, esas loitas de intelectuais como Marcelo Quiroga Santa Cruz, esas loitas de pais revolucionarios como Luís Espinal, un español que deu a súa vida polos pobres de Bolivia e, como Luís Espinal, esa loita de militares patriotas como Germán Busch, como tenente coronel Gualberto Villarroel, eu quero dicirlles, irmás e irmáns, non foron en balde. Unha loita, por suposto, pacífica, democrática, para chegar ao goberno, ao Palacio Queimado, desde aí cambiar políticas económicas, políticas sociais. Algún resultado quero que escoiten, irmás e irmáns bolivianos: desde o ano 1940 Bolivia nunca tiña superávit fiscal, até o 2005, antes de que sexa presidente. Despois de que en 2006 nacionalizamos, recuperamos os hidrocarburos, en Bolivia o primeiro ano do noso goberno, 2006 con superávit fiscal. Xa se acabou este Estado esmoleiro que se prestaba prata até para pagar aguinaldos en Bolivia. O ano 2005 as reservas internacionais de Bolivia eran de mil setecentos millóns de dólares. Antonte estivemos no Banco Central de Bolivia asinando un préstamo interno e o presidente do Banco Central de Bolivia infórmame que agora temos oito mil cincocentos millóns de reservas internacionais. De mil setecentos a oito mil cincocentos millóns de dólares de reservas internacionais. Imaxínense, irmás e irmáns, durante os vinte anos de goberno neoliberal, canta prata marchou, e onde se foi, seguramente a economistas, expertos en temas finanzas en Europa e España e Latinoamérica. Eu quixera que me axuden investigando o saqueo dos nosos recursos naturais. Canta prata perdeu Bolivia ou Latinoamérica, nos últimos anos canta prata perdemos, á marxe de tantos beneficios sociais, non serán moitos pero un alivio para moitas familias bolivianas. Aí están reservas e aí está o superávit.

Desde o ano pasado xa nos comunicaron que había unha crise económica do capitalismo, unha crise financeira. Metéronnos medo, trouxéronnos o medo a ver como enfrontalas. Eu pensei de verdade, irmás e irmás, que ía afectar demasiado esta crise financeira. Pensei que non ía haber superávit comercial. Quero dicirlles, irmás e irmáns bolivianos, ao 30 de xullo deste ano a balanza comercial positivo con trescentos millóns de dólares. Nunca houbera unha balanza comercial positivo para Bolivia. E por iso, irmás e irmáns, estou convencido que os cambios estruturais en democracia e cando hai algún sector que se opón, é mellor sometelos perante o pobo boliviano, o referendo. Agora, os bolivianos, bolivianas non só teñen dereito a elixir ás súas autoridades nacionais ou autoridades departamentais, como tamén autoridades municipais. Agora o pobo boliviano ten dereito a decidir mediante calquera referendo políticas económicas para o pobo boliviano. Son os referendos que antes nunca había. Pero tamén, grazas á nova Constitución política do Estado boliviano, os bolivianos, bolivianas non só teñen dereito a elixir ás súas autoridades nacionais, departamentais ou municipais ou aos parlamentarios. Agora co voto do mesmo pobo teñen dereito a revogar se hai algún presidente, vicepresidente, algún parlamentario, algún prefecto ou algún alcalde fai mal pola súa terra, teñen dereito a revogar co seu voto. Esa é a profunda democracia que non só é representativa, é participativa de onde toma decisións co seu voto a conciencia do pobo boliviano. Pero tamén quero dicirlles, irmás e irmáns, as normas, os procedementos para administrar un Estado é posible cambiar en Bolivia. Por primeira vez en cento oitenta e tres anos de vida republicana o pobo boliviano aproba unha nova Constitución, que antes nunca houbo iso, só a clase política, os partidos ou finalmente o partido que tiña representación parlamentaria tiñan dereito a facer reformas da Constitución. Agora, o pobo co seu voto aproba unha nova Constitución do Estado boliviano. É dicir, cambiamos até constitucións.

Eu quero dicirlles, irmás e irmáns, temos unha gran debilidade, que é o cambio da mentalidade dos funcionarios públicos. Aínda algúns non entenden que é ser funcionario público. Eu dicía, non necesito simples funcionarios públicos, eu necesito revolucionarios ao servizo do pobo boliviano e atopar persoas que estean ao servizo do pobo custa aínda. Hai unha mentalidade, unha mentalidade eu diría colonial, unha, unha herdanza do padroádego, do patrón, do saqueador, do explotador, que esa mentalidade non se pode cambiar doadamente, é unha das debilidades que ten aínda Bolivia. Con todo, a pesar destas debilidades empezamos a cambiar, non abonda, con seguridade seguirá sendo importante a participación dos movementos sociais nestas transformacións profundas. Hai un intre o noso chanceler de España dicíame, en Bolivia hai moita mobilización, é elección e elección, é campaña polos referendos, ás veces revogatorio, ás veces para aprobar a nova Constitución. Eu respondíalle que antes eran golpes e golpes militares, agora son eleccións e eleccións. Quedo moi ledo, aínda que haxa cada ano eleccións, referendos, pero non golpes de estado.

Pero tamén quero dicirlles, na nosa nova Constitución política do Estado boliviano, aprobado polo pobo boliviano, non se permitirá, non se permite ningunha base militar estranxeira, menos de Estados Unidos. E quero que me entendan os irmáns de Europa, de España. En Latinoamérica, onde hai unha base militar de Estados Unidos hai golpes militares, non se garante a paz, non se garante a democracia, e falo con moita propiedade, porque fun vítima permanente na década de noventa, parte de oitenta, parte da década do dous mil sobre a presenza de uniformados armados estranxeiros, especialmente de Estados Unidos. Felizmente, grazas á conciencia do pobo boliviano rematou. Hei de pedir aos movementos sociais de Europa e do mundo: axúdennos a acabar coas bases militares en Latinoamérica. Todo pola vida, todo pola democracia e todo por unha paz e xustiza social.

Moitas grazas, irmás e irmáns, creo que máis me queren en España que en Bolivia, moitas grazas. Estou seguro, irmás e irmáns, o proceso de liberación, proceso de transformacións profundas non só en Bolivia, senón en Latinoamérica, é un camiño sen retorno. Os procesos de transformacións en democracia é imparable en Bolivia. Por que digo isto? Vostedes, como irmáns que viven acá, deben estar informados, varias veces grupos de neoliberais da dereita fascista, racista, intentaron sacarme do goberno e acórdome perfectamente. O primeiro ano do meu goberno que dixeron, dixeron, pobre indiño, estará uns tres, catro, cinco, seis meses, non vai poder gobernar e despois vaise a ir, vano a sacar. Era en 2006. Chega o 2007, que dixeron estes grupos? Creo que este indio vaise a quedar por moito tempo, hai que facer algo. 2008. 2008 fixeron algo. E que era ese algo? Primeiro intentar de sacarme co voto do pobo boliviano, o revogatorio. Eu aceptei, imos ao revogatorio. Vostedes saben que gañamos as eleccións co 54 %. Neste revogatorio o pobo boliviano ratificounos con 67 %. Cando fracasaron, cando fracasaron co revogatorio ou facerme revogar coa conciencia do pobo, o ano pasado intentaron un golpe de estado civil, non militar. E aí quero saudar aos países de Europa, defensores da democracia, a UNASUR, ás Nacións Unidas de defender a democracia, co seu golpe de estado civil prefeitoral fracasaron. E aí vén o gran triunfo do pobo boliviano no político e no constitucional. E este ano, grazas á forza e á conciencia do pobo aprobamos a nova constitución. Agora temos a obriga de aplicar e de implementar esta nova Constitución política do Estado boliviano, que de verdade algúns países de Europa dinme que no social, nos dereitos sociais a nosa Constitución é máis avanzada até que nalgún país de Europa.

E de que dereitos falamos? Non só estamos a falar dos dereitos individuais, non só falamos dos dereitos políticos, respéctanse os dereitos colectivos como tamén privados nesta nova Constitución Política do Estado boliviano. Por exemplo, todos os servizos básicos son un dereito humano, se é un dereito humano non pode ser de negocio privado, senón de servizo público.

Irmás e irmáns, podo comentar bastante desta nova Constitución do Estado boliviano, pero tamén estou seguro e aínda algunhas demandas non puidemos resolver, especialmente do servizo exterior. Eu atopei o Estado boliviano, agora coñecido mundialmente como Estado plurinacional, neste Estado plurinacional está a diversidade dos seres humanos que habitan nesa terra de patria como é Bolivia. Atopei, por exemplo, apenas a dous en España, en Madrid e Barcelona. Agora creamos outro consulado en Murcia, sei que non é suficiente, estamos conversando como ampliar os consulados por habémpolo menosolo en seis, en catro ou cinco cidades de España incluído nas Illas Canarias, Tenerife ou finalmente Mallorca, Menorca, que ás veces puiden visitar, irmás e irmáns, para atender o problema que temos, o tema das migracións e a documentación correspondente. Pero tamén quero dicirlles, irmás e irmáns, seguramente desde a embaixada en España, onde todos os consulados van informando grazas á comprensión do goberno español, a atención e algúns temas importantes. O tema, por exemplo, das licenzas para conducir están moi avanzadas, inclusive un convenio de voto recíproco, é dicir, os residentes bolivianos en España poderán ter dereito a votar na elección das alcaldías. Esperamos concretar iso nesta visita, ese voto en España.

Un tema que foi unha permanente preocupación, o voto no exterior. Quero que saiban, irmás e irmáns, desde o palacio mandamos un proxecto de lei o 2006 ao Congreso Nacional. Felizmente a Cámara de deputados aprobou o voto no exterior sen ningunha limitación. Pero desde o 2006 ata o 2009 non se aprobou no Senado e vostedes saben por demais por que non a aprobaron no senado, se os senadores neoliberais teñen moito medo aos irmáns que abandonaron Bolivia en busca de mellores condicións de vida. Por fin tanta presión en Bolivia, Arxentina, sei que aquí se mobilizaron para presionar ao Congreso nacional, a aprobación dunha lei que permitan o voto exterior, aprobouse por primeira vez e non tanto como quixese eu. Aprobáronse que un certo límite, pero será limpo iso, irmás e irmáns, o momento que haxa congresistas que compartan sentimentos de moitos irmáns que viven no exterior, aí dedicarémolo para que o voto do estranxeiro non sexa limitado. Eu non estou de acordo con limitar, iso é unha forma de atentar contra os dereitos humanos, o dereito dos cidadáns bolivianos que viven no exterior. Pero comezaremos este ano, este ano co voto exterior, aínda que limitado.

Irmás e irmáns, hai un momento escoitaba sobre o tema da migración. Eu quero dicirlles aos países de Europa e do mundo, especialmente de Europa, aos gobernos que será tamén un debate, como antes europeos, españois chegaban a Bolivia e os nosos avós nunca dixeron que eran ilegais. Agora que os latinoamericanos veñen a Europa non poden ser declarados ilegais, porque todos, todos temos dereito a habitar en calquera parte do mundo, todos temos dereito a habitar en calquera parte do mundo, respectando as normas de cada país, pero declararnos ilegais é un gran erro, iso é a miña diferenza das Nacións Unidas. Felizmente van sumándose moitos países ás nosas propostas, esperamos pronto desde as Nacións Unidas expoñan normas que permitan que eses chamados inmigrantes recoñecidos como persoas legais, repito, respectando as normas de cada país, ser investidores ou persoas que veñen na procura de mellores condicións de vida, teñan por seguro, irmás e irmáns, será outra batalla, outra batalla para que as nosas irmás e irmáns, sexan europeos en Bolivia, Latinoamérica ou outros latinoamericanos en Europa. Teñen que ser declarados como persoas legais que co seu esforzo viven traballando, viven para mellorar a súa situación económica e social.

Hai outro tema central, irmás e irmáns, o tema do ambiente. Seguramente están moitos paceños acá. Imaxínen o Chacaltaya, o noso Chacaltaya xa non hai nevada. En Potosí, Chorolque xa non ten nevada, seguro que están algúns potosinos. Esas montañas do altiplano boliviano, do altiplano paceño, día que pasa van perdendo o seu poncho branco. Preguntámonos quen é o responsable. Os modelos de desenvolvemento capitalista, a esaxerada e ilimitada industrialización dalgúns países do Occidente. Con todo, este problema afecta á humanidade. Por iso quero dicirlles, eu cheguei á conclusión, á seguinte conclusión: neste intre, neste novo milenio, é máis importante defender o dereito da nai terra que o dereito do ser humano. Se non defendemos o dereito da nai terra de nada servirá só defender o dereito humano. Aos irmáns humanistas, a tantos movementos sociais, agrupacións, intelectuais, persoeiros que se dedican a defender o ambiente, xa que logo a nai terra, quero dicirlles, unámonos, xuntémonos, axúdennos aos presidentes, aos gobernos que defenden o dereito da nai terra e todos defendamos o medio ambiente, xa que logo, o dereito á terra, o defender o planeta terra para salvar á humanidade. Se non nos xuntamos, se non nos orientamos, se non traballamos xuntos, de acá a vinte, trinta, cincuenta anos, cal será a situación de calquera ser humano? Quero dicir, sexa dun indíxena, obreiro ou un empresario, unha transnacional, non está segura a súa vida. A única forma de garantir, garantir a vida dos seres humanos que habitamos neste planeta terra é defendendo a nai terra.

É oportuno asumir unha enorme responsabilidade e todos temos esa nobre sacra tarefa de defender o medio ambiente. Fago unha convocatoria aos países chamados industrializados, que empecen a pensar seriamente de cancelar unha débeda climática, unha débeda histórica por facer moito dano polo medio ambiente. Sinto que neste milenio debemos asumir esa responsabilidade para defender á humanidade.

Irmás e irmáns, eu sei que vostedes veñen de moitos sectores, vías. Saúdo a irmáns que veñen de distintas cidades a vernos, a saudarnos, a aplaudirnos xuntos todos, aos irmáns que veñen das illas, a compañeiros latinoamericanos que veñen compartir este momento e aos organizadores, agradecer ao alcalde de Leganés por permitirnos concentrarnos. Pola miña banda, quero dicirlles, irmáns, irmás, moitísimas grazas a todos. Até pronto, seguiremos traballando pola igualdade, pola dignidade e o ben dos bolivianos e de todos os latinoamericanos, pola súa liberación que se xesta desde Sudamérica. Moitísimas grazas.