Giorgio Trucchi é xornalista italiano fincado en Nicaragua. Nos últimos tres meses cubriu os eventos que acontecen en Honduras para a Rexional Latinoamericana da Unión Internacional de Traballadores da Alimentación (Rel-UITA). Tamén administra o blog Nicaragua e máis en Español. Fixo un pequeno oco na súa axenda e puiden falarlle por teléfono, para que nos explicase de primeira man as últimas noticias que teñen lugar en Honduras.

—O primeiro interrogante Giorgio é obrigado. Estás percibindo e observando en Honduras unha forte, organizada e maioritaria mobilización social en defensa do presidente lexítimo Manuel Zelaya?

Definitivamente si. A noite en que se soubo que Zelaya ingresara no país e se refuxiara na embaixada de Brasil, comezou unha mobilización masiva, non só a nivel da capital senón en todo o país. Cando me decatei da noticia viaxei de novo a Honduras e fíxeno con outros xornalistas de axencias internacionais. A escasos quilómetros da capital puidemos ver grandes caravanas de coches e autobuses que se dirixían a Tegucigalpa para dar apoio ao presidente Zelaya, que por certo foron detidas por reténs militares que non lles daban paso. Nós tamén estivemos preto dunha hora retidos polos militares e en todo o país instaláronse controis para impedir que a xente chegue á capital.

Como digo, o respaldo é forte aínda que é difícil cuantificar que porcentaxe de poboación apoia a Manuel Zelaya. O que si é certo é que existen mobilizacións nos barrios, nas aldeas e nas comunidades, non só da capital, senón de diferentes departamentos da nación.

—Pregúntoche isto porque ao ler as túas opinións e artigos que realizas desde os barrios de Honduras e ao ler nos grandes medios algunhas crónicas de xornalistas que non sei moi ben onde están situados, percibo dúas opinións contrapostas respecto da resposta do pobo hondureño. O xoves 24 de setembro, un diario español reproducía unha foto das protestas –algo tendenciosa desde o meu punto de vista– na que se observaba só a un manifestante sentado nunha pedra. No mesmo artigo cualificábase ao movemento de resistencia popular como de “débil”. Estás de acordo con esta afirmación?

Non, para nada. Eu non sei se para escribir devandita nota tomáronse datos dunha axencia ou se ese medio tiña correspondentes aquí en Honduras. Ademais hai que diferenciar. Hai marchas case todos os días en Tegucigalpa e outras cidades que son masivas, con milleiros e milleiros de persoas. Mentres que as manifestacións nos barrios, aldeas ou comunidades non necesitan de moita xente porque o obxectivo non é ese.

O que hai que subliñar é que todo iso responde a unha estratexia da Fronte Nacional Contra o Golpe de Estado (FNCGE), que está organizando diferentes actividades nos barrios para dispersar a protesta e crear centos de pequenos focos de resistencia. Nun barrio poden haber 600 persoas mobilizadas e nunha praza 100 ou 200. O número variará e analizando individualmente cada grupo, falaremos de pouca xente ou de que o movemento de resistencia é débil. Pero o realmente importante é que nestes momentos poden haber entre 100 ou 150 focos activos espallados soamente na capital.

O obxectivo do FNCGE non é só organizar grandes eventos para paralizar o país, senón o manter unha presenza constante de xente nas rúas e nos barrios para demostrar que o golpe de estado do 28 de xuño non pode quedar así e que hai unha parte maioritaria da poboación que non renuncia ao restablecemento de Zelaya, ao retorno á democracia e ao comezo dun proceso que leve a unha asemblea constituínte e á reforma da constitución.

—Que sectores da poboación e organizacións sociais se sumaron activamente ás marchas e accións polo regreso da normalidade democrática?

Hai de todo, pero o feito máis interesante é que o FNCGE logrou xuntar e sentar nunha mesma mesa a sectores dispersos que antes traballaban moi pouco entre eles. Isto é un aspecto positivo do golpe de estado. Hai centrais sindicais que estaban moi divididas e que agora empezan a moverse xuntas.

Dentro do FNCGE, aparte dos sindicatos, tamén hai ONG’s, colectivos de mestres, xente dos barrios, estudantes, organizacións campesiñas, indíxenas, afrocaribeñas, colectivos de mulleres, de artistas e tamén partidos políticos que antes estaban confrontados.

Co golpe de estado, o Partido Liberal do presidente Zelaya fragmentouse entre os partidarios deste e os que apoian ao goberno de facto. Pois ben, esa fracción leal ao presidente tamén forma parte da resistencia.

Este é sen ningunha dúbida un dos feitos máis interesantes acontecidos nos últimos meses: que un feito tan contundente e forte como un golpe de estado, precipitou a unión e o traballo conxunto de diversos actores sociais.

—Desde que inicia o golpe o 28 de xuño, en que intre viches máis intensidade e máis protestas da sociedade?

Houbo varios momentos especialmente activos. Os primeiros días, o 28 e 29 de xuño, foron xornadas especialmente intensas porque se instauraba o goberno golpista, o presidente era expulsado do país e comezaba a represión. Outro intre especial foi o 5 de xullo cando Zelaya fixo o primeiro intento de regresar. Houbo mobilizacións que foron contestadas con violencia, o que propiciou a morte do primeiro manifestante, o mozo Isis Obed Murillo, quen lamentablemente foi o primeiro de moitos que perderon a vida ao longo de tres meses de loita. Outro instante moi forte foi durante a segunda tentativa de Zelaya por ingresar no país, polo paso fronteirizo de Las Manos (Ocotal, Nicaragua).

No entanto, o momento máis intenso está sendo agora que o presidente xa se atopa de novo na nación. Isto demostra, independentemente do seu pasado e da súa historia, que Manuel Zelaya segue sendo un axente catalizador. A resistencia sempre mantivo que o primeiro paso ou condición é a restitución de Zelaya como presidente lexítimo da nación. Afirman que non pode haber paz nin democracia até que non se restitúa ao presidente da república.

—Coméntasme que o xoves 24 houbo unha marcha dos partidarios de Micheletti Foi moita xente á mesma?

As marchas dos que aquí chaman “brancos” ou “perfumados” sempre foron masivas. Logo das grandes concentracións das organizacións sociais, o propio goberno chama á cidadanía para que participe noutras manifestacións para contrarrestar o que organiza e realiza a resistencia.

O FNCGE denunciou en moitas ocasións, que estas marchas compóñense de traballadores e traballadoras de empresas en mans dos grupos económicos que participan do golpe de estado, que obrigan e até ameazan aos seus empregados para que acudan ás marchas. Chegan a reunir a milleiros de persoas —sobre todo a obreiros e obreiras das zonas francas— e proporciónanlles a famosa camisa branca para que participen nos actos.

—Inicialmente, varios gobernos do mundo opuxéronse ao goberno ilexítimo de Roberto Micheletti. Co paso das semanas todo foise arrefriando. Cres que a comunidade internacional, co seu silencio, está permitindo que se asente e se acomode o goberno golpista?

Iso é evidente e é un punto que sempre denunciou o FNCGE. Por unha banda recoñecen a importancia da resposta inmediata da comunidade internacional cando se dá o golpe de estado. Houbo unha resolución masiva por unanimidade da Organización de Estados Americanos (OEA), así como pronunciamientos da Asemblea Xeral da ONU. Ademais, moitos gobernos europeos e o norteamericano retiraron os seus corpos diplomáticos desprazados en Honduras.

Pero por outra banda critican que as medidas de presión tomadas por estes países foron moi débiles e sobre todo moi lentas. Nun país como Honduras, que é o terceiro máis pobre de América Latina, sería moi doado dobregar ao seu goberno con simples medidas económicas. O 80% dos movementos comerciais son con Estados Unidos. Polo tanto creo que se podería presionar nese sentido.

Por que non se fai? Porque con este goberno de facto fréase o proceso de integración centroamericana e latinoamericana e sobre todo os avances ao redor da Alternativa Bolivariana para as Américas (ALBA). Lembremos que a ALBA integra xa en Centroamérica a Nicaragua e Honduras, Guatemala non está na ALBA pero si en Petrocaribe, e O Salvador, coa vitoria da Fronte Farabundo Martí, xa estaba estudando a posibilidade de incorporarse a Petrocaribe. É dicir, estábase creando un clima moi diferente na rexión se se compara con décadas pasadas e Honduras era o elo que se pensaba máis débil para rachar a cadea.

Atrasar estas medidas eu véxoo como un intento, por unha banda, de presionar ao goberno de facto para regresar á institucionalidade, pero pola outra, preténdese aproveitar a conxuntura para deter o proceso de integración do cal falaba.

—Pero estas medidas económicas para frear ao goberno de facto das que falas, non acabarían prexudicando á xente máis vulnerable?

Esta é a eterna cuestión de sempre, pero creo que se a comunidade internacional se puxera ao choio, o goberno golpista de Micheletti caería axiña sen que a poboación se vira afectada.

Polo que escoitei, moitos sectores da resistencia estarían de acordo co bloqueo económico con tal de que acabase este golpe de estado.

—Esta visión dos acontecementos que acabas de expor, está amplamente estendida dentro do FNCGE?

Si, si, totalmente. Eu non che indico a miña impresión unicamente senón as opinións e as análises que realiza a resistencia. A xente do FNCGE dio claramente, o golpe de estado orixinouse para deter a ALBA. De feito, inmediatamente despois, unha das primeiras medidas do goberno de Micheletti foi expulsar aos educadores cubanos que estaban desenvolvendo traballos de alfabetización, e que tiñan previsto no vindeiro mes de xaneiro declarar Honduras como país libre de analfabetismo. Nas primeiras declaracións dos golpistas xa se culpou de todo a Hugo Chávez, á ALBA e o propio exército manifestou que grazas a este “cambio presidencial democrático” poderase deter o proceso de entrada do socialismo disfrazado de democracia.

—Seguindo esta mesma liña e tendo en conta que desde fai anos traballas e vives en Nicaragua, cres que detrás da forte campaña nacional e internacional emprendida contra o goberno de Daniel Ortega pola suposta fraude nas eleccións municipais do ano pasado, tamén houbo un intento por desestabilizar a un dos países que máis aposta pola integración e pola ALBA?

A acción desestabilizadora é constante, non só en Honduras e Nicaragua, senón en todos os países de América Latina que están levando adiante o proxecto da ALBA.

—Regresemos a Honduras. Como valora o FNCGE o papel tanto de Barack Obama como da Unión Europea?

Ben, é o que che comentaba nunha pregunta anterior. Recoñecen que Estados Unidos rexeitou o que pasou en xuño, aínda que sen referirse a iso como golpe de estado. Tamén apoiaron a intermediación do presidente de Costa Rica, Oscar Arias, para facilitar o diálogo entre as partes e que desembocou no Acordo de San Xosé.

Pero por outra banda, como che dicía, piden que Estados Unidos sexa máis contundente. Lembran que o goberno norteamericano tardou máis de dous meses en retirar ao seu embaixador de Tegucigalpa e aínda non recoñeceu que aquí existiu un golpe de estado

—Por que a administración Obama non recoñece os feitos tal e como aconteceron?

Porque as súas leis determinan que se nalgún país do mundo hai un golpe de estado, automaticamente Estados Unidos debe cancelar calquera axuda económica a devandito estado. Iso non o queren facer en Honduras e sabemos que numerosas axencias norteamericanas seguen financiando algunhas institucións do goberno de facto. O chorro de diñeiro non parou.

Tamén sabemos que o día do golpe, o exército entrou con violencia disparando na casa do presidente Zelaya, agarrárono e logo conducírono á base militar norteamericana de Palmerola para que despegase cara a Costa Rica. A resistencia nunca acusou ao presidente Obama de estar involucrado niso, pero si de non prestar a suficiente atención ao que estaba pasando.

—E coa Unión Europea?

Pois pasa un pouco do mesmo. O FNCGE recoñece que a UE denunciou o golpe de estado, pero as medidas que emprenderon desde Europa para sufocalo foron pouco eficaces, pouco contundentes e sobre todo moi lentas. Isto permitiu que o goberno de facto se consolidase.

—Ao presidente de Costa Rica Oscar Arias, outorgáronlle o premio Nóbel da paz polo seu papel nos procesos de negociación durante os conflitos armados de Centroamérica nos anos 80. Con todo, cando foi presidente de Costa Rica durante esa década, o seu territorio ofreceu acubillo a comandos da contra nicaraguana e para moitos Arias foi o monicreque diplomático de Reagan. Como valoras o papel de Oscar Arias no proceso de intermediación?

O presidente Arias, claro que é un instrumento en mans do Departamento de Estado de Hillary Clinton. Foi ela quen o propuxo como mediador perante a crise. Ademais, se analizamos os 12 puntos do Acordo de San Xosé ou Plan Arias, exceptuando o primeiro que é a restitución do Zelaya, o resto van totalmente en contra do presidente lexítimo de Honduras.

O dito acordo vólveo a situar no poder pero sen poder. Por exemplo, un punto do Acordo de San Xosé establece que se Zelaya regresa á presidencia non iniciará ningún proceso cara a unha asemblea constituínte. Outro apartado é que as eleccións se adianten a finais de outubro e que o exército manexe toda a loxística do proceso. Decátate porque é curioso, que a un exército que acaba de protagonizar un golpe de estado quéreselle confiar o control dunhas eleccións.

Pola contra, este acordo non ten previsto en ningún intre que se restauren os proxectos consensuados coa sociedade civil, que emprendera o presidente e que foron cancelados un a un tras o golpe de estado. Zelaya, por exemplo, aprobou un incremento do 60% do salario mínimo e tras o golpe moitos empresarios deixaron de aplicalo. Tamén as autoridades ilexítimas expoñen saírse da ALBA e de Petrocaribe. Ou sexa, toda a situación que se creou durante tres anos, quedou en cero e ningún dos puntos do Acordo de San Xosé analiza estes aspectos.

—Malia que é certo que no golpe de estado de Venezuela a mobilización social foi o factor máis importante para que Hugo Chávez recuperase o poder, non é menos certo que isto aconteceu porque unha parte do exército apoiou ese regreso e abandonou os plans desestabilizadores. Polos comentarios da xente coa que falas e do FNCGE, cres que un sector do exército podería apoiar o regreso á normalidade democrática?

Non creo, de feito percibiuse unha forte unidade. Pensábase que con Zelaya no país, algún sector ou algún alto mando do exército poderían adoptar outro tipo de posición, pero coa represión destes días demostraron que polo momento seguen firmes á beira dos poderes fácticos que propiciaron o golpe de estado.

Os elementos fundamentais para que cambie algo, por unha banda é que a resistencia manteña e profunde a súa presenza. O outro punto, como dicía antes, é Estados Unidos porque económica e politicamente poden condicionar e acurralar ao goberno de facto. O terceiro elemento é que o exército empezase a mostrar síntomas de división interna, ante a presión internacional e ante xuízos pola violación de dereitos humanos durante estes últimos meses.

E é que a Comisión Interamericana de Dereitos Humanos, recoñeceu precisamente que se violaron dereitos humanos de todo tipo. O Plan Arias incorpora unha amnistía para delitos políticos, pero non para delitos penais por infrinxir os dereitos humanos da poboación. Entón, isto podería ser un elemento que talvez rompa a unidade do exército e da policía, se a comunidade internacional presiona e fomenta procesos legais contra aqueles que se excederon nas súas funcións.

—Se non se pode contar co exército nin a policía só queda a presión do pobo. Que tras o regreso de Zelaya a Honduras Micheletti queira falar con el, eu véxoo como unha mostra de debilidade deste ao ver que a sociedade está saíndo á rúa. Con todo, percibes suficiente presión para que os golpistas abandonen o poder?

Polo dagora non. Eu creo que os autores intelectuais e materiais do golpe de estado, non tiñan previsto unha resposta da xente como a que se está a dar. Se cadra prognosticaron revoltas e protestas por un curto período de tempo, para logo poder seguir adiante co seu plan. Tampouco esperaron, creo, a resposta inmediata e contundente da comunidade internacional, no sentido de que illaron a Honduras, suspendérona da OEA e na ONU rexeitaron o golpe de estado e non recoñeceron ao goberno de facto.

Pero repito, eu penso que se necesita moito máis para que lle abaneen as pernas ao goberno ilexítimo. Un elemento importante é a presenza de Manuel Zelaya no país, que orixinou unha explosión de xúbilo e optimismo entre o pobo. Seguramente, outro elemento é que a comunidade internacional pode presionar do xeito que comentaba antes.

Isto pode abocar ao goberno de Micheletti a un diálogo, que para min é un arma de dobre fío, xa que pode limitar a capacidade de movemento que tiña Zelaya antes do golpe de estado, para emprender novos proxectos que redunden na sociedade hondureña.

Se hai un diálogo para obrigar ao goberno de facto a que abandone a presidencia, pero se lle outorga practicamente calquera cousa a cambio, e o único punto de interese é que Zelaya sexa rehabilitado polo prazo dun mes e medio até que se realicen as eleccións, eu creo que este feito podería provocar unha división entre o presidente Zelaya e a resistencia.

—Sei que tes que volver ás rúas de Tegucigalpa o máis axiña posible. Xa que logo, expóñoche xa a última cuestión. Escalou a represión nos últimos días?

A represión foi masiva e totalmente inxustificada, porque a xente estaba pacíficamente concentrada fronte á embaixada de Brasil para celebrar o regreso de Zelaya. Non houbo ningún disturbio nin saqueo e de súpeto chegou a policía disparando e lanzando gases lacrimóxenos Esta brutalidade policial seguiu durante os días posteriores ao regreso de Zelaya, especialmente nos barrios onde a xente se está a manifestar. A colonia onde se atopa a embaixada de Brasil foi tomada polo exército e algunhas casas foron desaloxadas e ocupadas polos militares.

Tamén se instaurou un toque de queda a partir das 4 da tarde, o que provocou que o país se paralizara polo propio goberno de facto. Isto impediu que moita xente realizase as súas actividades normais: comprar auga e comida, botar gasolina, etc.

O toque de queda e as constantes mobilizacións provocaron que moitas persoas fosen detidas, trasladadas a comisarías e até concentradas dentro dun campo de béisbol habilitado para tal fin. Tamén existiron feridos de balas. O mércores 23 fomos ao Hospital Escola –o máis importante de Tegucigalpa– e en urxencias confesáronnos que o día antes ingresaran máis 20 persoas, moitas delas con feridas de munición. Iso demostra que non están disparando con balas de goma senón con balas de chumbo.

Os golpistas tamén estableceron un cerco mediático a nivel nacional, para controlar a información e crear a imaxe ficticia de que Honduras todos os días amence con normalidade. Practicamente todos os medios subíronse ao carro fóra de Radio Globo, Radio Progreso, a Canle 36 e numerosas radios comunitarias situadas en todos os departamentos, que permiten que a información veraz flúa e chegue á xente. O resto de medios de prensa, radio e televisión están controlados, non polo goberno de facto, senón máis ben polos empresarios e propietarios de devanditos medios, que son parte dos poderes fácticos que, segundo a resistencia, orquestraron o golpe.

Estes poucos medios independentes foron reprimidos e obstaculizados. O día 23 de setembro por exemplo, a Canle 36 estivo pasando todo o día unha mensaxe no que denunciaba á empresa de telecomunicacións porque sacara o sinal da canle do aire. Con iso lograron que a dita televisión só se puidese ver en Tegucigalpa. Isto non acontece por primeira vez, senón que desde o 28 de xuño pasou en repetidas ocasións. Hai un mes, esta canle tamén sufriu un atentado na antena e durante dúas semanas suspendéronse as emisións. Feitos similares aconteceron tamén con Radio Globo e agora por exemplo non se pode escoitar dita emisora por internet.