SUSAN GEORGE Un dos referentes intelectuais dos movementos antiglobalización. Nacida en EUA, estudou filosofía e letras e doctorouse en ciencias políticas. Adquiriu a nacionalidade francesa en 1994. Presidenta do Consello de Administración do Instituto Transnacional de Ámsterdam e vicepresidenta de ATTAC-Francia entre 1999 e 2006.	PAUL NICHOLSON Vasco e labrego. Afiliado ao sindicato agrario euscaldún EHNE –suma de catro sindicatos provinciais federais: EHNE de Bizkaia, Gipuzkoa e Nafarroa, e UAGA de Alava– e membro da Vía Campesina, organización na que formou parte do comité internacional de coordinación até a conferencia de Maputo, en outubro de 2008.	ARCADI OLIVERES Un dos máis respectados activistas entre os movementos sociais e cristiáns de Catalunya. Promotor do primeiro Fòrum Social Català. Experto en relacións norte-sur, comercio internacional e débeda externa, é tamén profesor titular de Economía Aplicada na Universitat Autónoma de Barcelona e preside a organización Justícia i Pau.
SG	PN	AO

O MOVEMENTO ANTIGLOBALIZACIÓN APARECEU EN MASA HAI AGORA 10 ANOS, NAS PROTESTAS CONTRA A OMC, EN SEATTLE. COMO FOI QUE CHEGÁCHEDES ALÍ?

PN— Nós chegamos aló porque, especialmente despois do cumio de Río, era se cadra o máis importante. Semella incríbel agora, mais non houbo practicamente un proceso preparatorio entre as organizacións. Chegamos a Seattle, non só descoordinados entre os diferentes sectores sociais, senón tamén cunha cultura bastante… ben, non era unha cultura como a que temos hoxe da procura da transversalidade e da búsqueda dos consensos estratéxicos. Alí deuse a converxencia e coincidencia de todas as organizacións e Vía Campesina, cuns 90 delegados. A partir de aí comenzou para Vía Campesina a comprensión da importancia das alianzas, de como había que buscar as nosas converxencias con outros sectores sociais e de aí partiu tamén a necesidade dun foro social, dun espazo social onde os diferentes movementos antineoliberais ou anticapitalistas pudéramos avanzar e ofertar propostas alternativas. Nós fomos alá coa chamada “a OMC fóra da agricultura”.

AO— Daquela, na Facultade estabamos a investigar bastantes temas de comercio internacional, vencellándoos coas ONG, o comercio xusto e o papel do Estado español nese contexto. Pareceunos que asistir a unha xuntanza internacional na que se falaba precisamente do comercio era boa idea. Sabiamos que era unha xuntanza importante da OMC, mais non tiñamos demasiada conciencia do que ía acontecer, malia que si sabiamos que normalmente nestas xuntanzas había actos de protesta e contracumios.

PÓDENOS EXPRESAR A SÚA EXPERIENCIA PERSOAL DAQUELES DÍAS?

SG— A conferencia organizada polo Foro Mundial da (contra?) a Globalización tivo lugar no salón máis grande de Seattle na noite anterior ao comezo da Rolda. Había unhas 2500 persoas no recinto e outras 2500 tiveron que ficar fóra, inluída moita xente nova. Todos nós sabíamos que íamos cara á “Batalla de Seattle”, para entón a xente era moi consciente da ofensiva neoliberal da que a OMC era un actor principal. Era moi emocionante porque a coalición era tan extensa e o espirito tan forte… Nos seguintes días eu estiven na rúa. A gran marcha reuniu a moitos actores da sociedade civil, o lema “Teamsters and turtles united at last” dicíao todo. O sindicato de camioneiros, xente dura, que non se anda con rodeos… e as tartarugas, ecoloxistas que daquela loitaban contra a decisión da OMC de permitir aos grandes barcos industriais pescar sen “Dispositivo de Exclusión de Tartarugas” (TED en inglés, Turtle Excluder Device). Estaban acabando coas tartarugas do mar cos seus parvos e destrutivos métodos. Finalmente a xente semellaba recoñecer que todos nós tíñamos os mesmos intereses. Lamentei moito as intervencións do Black Bloc que racharon a unanimidade, mais non podes pedir nada aos anarquistas… sempre saben máis que ninguén e non teñen respecto ningún pola democracia e as decisións razoadas, democráticas. A noite dos disturbios e da rotura de xanelas non tiña nada que ver coa política. Era xente pobre, rapaces e minorías, saíndo dos suburbios, que non pretendíann facer política, pero o Black Bloc si, e por iso merecen máis culpa.

PN— O de Seattle foi diferente porque alí por primeira vez foi onde nos vimos as caras moitas diferentes organizacións que anteriormente non críamos que estabamos no mesmo espazo. Era a primeira vez que Vía Campesina tivo unha relación directa, por exemplo, con Amigos Da Terra, e era a partir do cumio sobre a Alimentación de Roma do 97 onde puidemos tamén explaiarnos máis na estratexia en contra da OMC. A nível personal iso foi importante… claro que as marchas e as mobilizacións en Seattle foron ás veces duras, pero entre os movementos creo que foi un espertar para poder ver as cousas e común. Nós estabamos nun hotel moi modesto nas aforas e lembro que tivemos unha chamada para ter unha xuntanza con aliados. Fomos demasiado optimistas e chegou pouca xente pero, curiosamente, con esa xente seguimos a traballar da man a día de hoxe.

AO— Ficamos agradabelmente sorprendidos, porque nos decatamos de que alí estaba a nacer algo importante, ademais no punto máis álxido do que era a vida económica. A vida económica trasladárase do Atlántico ao Pacífico, e Seattle era a súa máxima representación, pois alí estaban Microsoft, Boeing, Amazon, empresas moi simbólicas. Acontecía no epicentro do sistema e a iniciativa partía dos propios cidadáns norteamericanos, cunha organización que me deixou encantado e pampo a un tempo.

FOI A ORGANIZACIÓN A CLAVE DO ÉXITO? COMO O FIXERON OS MOVEMENTOS ESTADOUNIDENSES?

SG— Si, non era só unha protesta na rúa. O que a xente de fóra quizais non comprende é que os organizadores estiveran en Seattle até seis meses antes da xuntanza da OMC –sobre todo “Public Citizen”, unha organización coa súa base en Wáshington que daquela xa fixera unha campaña contra o NAFTA. Todo o mundo sabía o que se supoñía que tiña que facer. Tiñan “grupos de afinidade” de 6-8 persoas que coidaban unhas das outras. Tiñan diferentes graos de compromiso, polo que aqueles que se sentaban encadeados aos outros e sufrían co gas lacrimóxeno eran voluntarios que sabían o que esperar. Tiñan doutores e avogados de man. E sobre todo era colorido e non-violento. Ademais, a OMC cometeu o erro de colocar o cumio ministerial no centro da cidade, con todos os hoteis dos delegados arredor do centro conferencial. Era relativamente doado bloquealos, non deixalos entrar e controlar o propio centro conferencial. Despois de Seattle, a OMC non cometeu erros coma ese. Non estiven na Rolda Ministerial de Doha no 2001, mais podo asegurarvos que as Ministeriais de Cancún e Hong Kong no 2003 e 2005 foron moito máis controladas, crédeme. Podes facer boas mobilizacións na rúa non-violentas mais requiren disciplina, previsión e un adestramento cuasi-militar non-violento.

PN— Como organización non esperabamos nin críamos que íamos amorear tanta xente. A verdade é que os movementos dos EUA articuláronse moito e moi ben. Nese sentido houbo unha delegación que estivo durante varias semanas nas universidades e entre os movementos sociais tentando mobilizar ás diferentes organizacións norteamericanas. E iso tivo un éxito moi grande. O ver tantos movementos sociais dos EUA foi para min unha gran sorpresa, algo admirábel.

AO— Organizáronse dun xeito exemplar, con traballos previos. Todas as librerías tiñan materiais serios sobre a OMC, había coloquios previos, con pabellóns cheos –e ademais tendo que pagar 10 dólares– nos que a xente ía escoitar a persoeiros que estaban a favor e en contra das políticas da OMC. Había unha plena actividade das esquerdas estadounidenses e a prensa –especialmente a de balde– dedicaba continuamente monográficos á OMC. Un dos aspectos que máis me encantou foi o tipo de xuntanzas que mantiñan. Un dos defectos do cumio da OMC é que tiña moi poucos plenarios. Traballábase maioritariamente en forma de comisións –penso que daquela eran 22 simultáneas–, de xeito que non podían acudir a cada unha representantes de moitos países, especialmente do Sur. O Estado español enviou unhas 50 persoas, pero a maioría enviaban 5 ou 6, co que se perdían a meirande parte de negociacións.Fronte a isto, os antiglobalizadores norteamericanos montaron unha “falsa” representación de xornalistas –en realidade a meirande parte eran economistas– que acudían a cada unha das comisións e cada tarde, nun polideportivo, daban conta aos membros das delegacións que o desexadan do que alí se tratara. Deste xeito crearon un caldo de cultivo para que moitos países rexeitaran as ditas negociacións e para que os embaixadores se negasen a asinar o documento final. O éxito foi tal que a presidencia norteamericana mesmo propuxo a prórroga da conferencia durante unha semana para chegar a un consenso, pero moitos embaixadores se negaron. De aí que, prudentemente, convocaran a seguinte ministerial, dous anos despois en Doha, un lugar de difícil acceso no que as manifestacións estaban prohibidas. De feito, a de Doha foi a única xuntanza que lles serviu para algo dende Seattle, porque as seguintes, en Cancún e Hong-Kong tamén tiveron moita oposición nas rúas e non avanzaron o que desexarían, malia que ao seu xeito avanzan.

COMO VE O PAPEL DOS MOVEMENTOS SOCIAIS NOS EUA, OU A NIVEL GLOBAL, DESDE SEATTLE A HOXE?

SG— Desgrazadamente aínda están moi fragmentados e as “políticas identitarias” foron e son un desastre –latinos, negros, mulleres, homosexuais... todos eles militan en organizacións separadas. Se eu fora a CIA, financiaríaos… e quizáis o estean a facer. Por outro lado, tenden a ter un único obxectivo: anti-guerra, anti-pobreza ou calquera outro. Mais coa crise empeorando e con máis desemprego, pode que da necesidade comecemos a ver máis coalicións e accións concertadas. Iso espero.

PN— Hai moitos movementos sociais nos EUA, hainos de xustiza social, de xustiza climática… a base social de Obama. É claro que Obama vai fluctuar entre a correlación de forzas que ten EUA. Houbo dúas presidencias de Bush que foron terríbeis para os movementos sociais. A nosa experiencia no 1999 en Seattle serviu tamén para ver realmente como son os movementos alí. Por exemplo, cos sindicatos obreiros: moitas veces temos a perspectiva desde aquí que son medio mafiosos… pois non é así. E os movementos sociais rurais, movementos dos excluídos rurais… hai que ser moi valentes nese contexto, ser de esquerdas, formar parte dun movemento social e antisistema require coraxe ideolóxica e física tamén. Moitas veces temos unha visión do pobo estadounidense moi falsa. Teñen outro xeito de funcionamento e a miña experiencia polo menos é que son movementos moi participativos e moi activos.

AO— Tanto nos movementos sociais estadounidenses como nos movementos antiglobalización globais, se tomamos como referencia por exemplo os Foros Sociais Mundiais, vemos que os xeitos de traballar e de enfocar as cousas parécense bastante ao que se fixo daquela en Seattle. Velaí a herdanza. Non sei se isto ten ou terá moita influencia política, mais cando menos como aprendizaxe pagou a pena e segue a ser necesario. Cando menos Seattle e os procesos posteriores destes movementos parece que conseguiron frear un chisco esta boráxine de libre cambio partindo do proteccionismo que tanto dano está a facer en tantos países. No entanto, o que si me decepcionou nos últimos tempos é a pouca contestación que houbo fronte á crise financeira. Diante dunha situación punta de crise non se viu mobilización na rúa, e perder esta idea de mobilizarse non creo que sexa bo. Malia isto, o famoso lema de “un outro mundo é posíbel” segue a estar vixente e procesos como os foros son camiños moi válidos, de aí que esteamos a pular para o segundo Foro Social Catalán o vindeiro xaneiro. Poida que teñamos unha nova ocasión para reaccionar coa vindeira presidencia española da UE, o semestre que vén.

TIVO A ‘BATALLA DE SEATTLE’ A INFLUENCIA HISTÓRICA QUE HOXE SE LLE SUPÓN?

SG— Si. Demostrounos polo menos que unha outra política é posíbel. Aínda que foi maioritariamente –e necesariamente– organizado polos estadounidenses, foi unha mobilización de carácter internacional. Despois de Seattle, houbo todo un feixe de mobilizacións internacionais, que se foron ralentizando considerabelmente –en parte porque era caro de máis e consumía todo o noso tempo, non podías andar a voar dun lugar a outro para participar nunha cousa tras outra– mais sobre todo polos TRES rapaces feridos pola policía en Goteburgo –un moi seriamente– e especialmente en Xenova, cando a policía matou a Carlo Giuliani.

PN— Sen dúbida. Primeiro focalizou moitos e diversos sectores contra a OMC. Segundo, foi unha vitoria. Terceiro, facilitou toda unha reflexión en relación á necesidade de crear espazos alternativos sociais e, partindo de Seattle, creouse a idea dun Foro Social Mundial. Se quedou unha semente na loita dos movementos sociais nos EUA, non o sei. Iso quizais está pendente, ou habería que ver. Non cabe dúbida que Seattle foi unha victoria para os movementos sociais e a mobilización. Dende aquela non lle deixamos osíxeno á OMC e aínda hoxe están intentando acadar ese acordo que fracasou en Seattle. O 28 de Novembro é outra vez a conferencia da OMC, en Xenebra, con absoluto silencio. Ás agochadas queren pasar cousas que non conseguiron nin en Cancún, nin en Xenebra, nin en Hong Kong. De feito, despois de Seattle as conferencias da OMC lévanas a lugares onde consideraban que estaban seguros, como Cancún. Mais houbo unha mobilización importantísima contra tamén aló, incluindo sacrificios coma o do compañeiro campesino coreano –Lee Kyung Hae sacrificouse diante do cumio da OMC en Cancún. Non é só a mobilización, que é importante, é que o que queren acordar é tan malo, supón tanto mal para a maioría dos habitantes e países do planeta… supón desarticular toda a capacidade de ter políticas propias autónomas nacionais onde se priorizan os dereitos básicos de vida. Non é só a liberalización do comercio alimentario, senón que é a privatización de todos os bens comúns: a terra, as sementes, a auga… Dende Seattle podemos dicir que conseguimos adiar os acordos, que aínda hoxe non teñen eses acordos e que si os queren aprobar terano moi difícil. O que tamén é verdade é que o contexto cambiou e a correlación de forzas está a cambiar. O papel de Brasil, India ou China empeza a ter outro valor cualitativo e iso é tamén grazas á mobilización.

AO— Si, penso que si, cando menos paga a pena lembrar polo miúdo aquilo. Seattle non foi o primeiro paso, porque a loita nas rúas e a protesta sempre existiron, pero si foi un intre pioneiro para comezar as protestas masivas e os contracumios, especialmente na primeira metade da década do 2000, diante das grandes xuntanzas do poder. Pódese dicir que alí se emitiu o certificado de nacemento do movemento antiglobalizador, o que non é pouco. Ademais, Seattle foi probabelmente o que abriu a billa para organizar o que dous anos despois sería o Foro Social Mundial, malia que antes xa houbera algunhas xuntanzas internacionais contra o neoliberalismo, como a de Chiapas en 1996.