PORTO ALEGRE, Brasil, 27 ene (IPS/TerraViva) - A "esquizofrenia" do proceso bolivariano está na orixe das turbulencias que vive Venezuela, segundo o sociólogo Edgardo Lander, que analiza para TerraViva as causas da nova crise que vive ese país suramericano.

Os vindeiros seis meses poden redefinir o futuro político da nación suramericana, dixo o venezolano Lander en Porto Alegre, no mesmo palco onde pouco antes participou dun seminario que avaliou os primeiros 10 anos do Foro Social Mundial (FSM), cuxa edición 2010 se iniciou o luns nesta cidade do sur de Brasil.

Ante a primeira pregunta, móvese o corpo de Lander, que sostén unha faciana tensa, de cabeza alongada e cabelos grises.

O sociólogo remóvese na cadeira, emite un suspiro e comeza a describir con detalle o que case nunca aparece nos medios de comunicación masivos, que ven no presidente Hugo Chávez un demo a exorcizar, nin nos de certa esquerda, que adoitan tratar o mandatario case como a un anxo redentor.

"O proceso político venezolano segue marcado por unha profunda esquizofrenia", sostén o profesor da Universidade Central de Venezuela e membro do Consello Latinoamericano de Ciencias Sociais (Clacso).

"A mobilización social desencadeada desde a asunción de Chávez (en 1999) espertou ás maiorías da súa apatía. Elas séntense donas do país. Millóns de persoas, antes submisas, queren opinar. E fano nos Consellos Comunais, nos comités de auga, nos espazos abertos para debater políticas de saúde e educación", di Lander.

Porén "a mobilización foi desencadeada polo Estado e depende fortemente del", continúa Lander, un dos articuladores destacados dos Foros Sociais das Américas.

Por exemplo, explica, "os Consellos Comunais, pedra de toque do novo proceso político, adoitaban tomar en serio todas as propostas de debate lanzadas polo presidente".

"Pero, que facer se, no medio dunha intensa polémica, os membros do Consello prenden a televisión e ven ao mandatario anunciar que xa decidiu a cuestión na que estaban inmersos? Non é natural que se sentan como meros figurantes?", cuestiona.

Segundo Lander, as varias crises que se entrecruzan na Venezuela actual están relacionadas, para ben ou para mal, co carácter particular do chavismo.

Este apela á iniciativa dos de abaixo para enfrontar o conservadurismo das elites. Pero non quixo, ou non foi capaz –cando menos por agora– de liberar ás maiorías até do seu propio gran líder… Por iso produce ineficiencia, conformismo e personalismo, argumenta o sociólogo.

A crise eléctrica, argüe, é un dos síntomas. A falta de electricidade estase volvendo cada vez máis severa, non ten solución a curto prazo e causará un apagamento que podería desbaratar a economía, advirte Lander.

Espéranse medidas en breve: fálase de cortes de subministración de catro horas diarias, cinco días por semana, tanto para os fogares como para o sector produtivo. Existe unha causa natural: a prolongada seca, devastadora para un país onde 70 por cento da electricidade depende da enerxía hidroeléctrica.

O encoro do Guri –emprazado sobre o río Caroní, no sueste do país e responsábel de máis da metade da enerxía xerada– perde 11 centímetros por día.

A inicios desta semana, Chávez lanzou un pediemnto de urxencia ao seu par de Brasil, Luiz Inácio Lula dá Silva, solicitándolle que envíe especialistas para axudar a atopar saídas.

Pero nun país con fontes hídricas abundantes non se pode culpar só ao clima. Como lle aconteceu a Brasil a fins do século XX, as razóns do apagamento atópanse tamén na ineficacia, a incapacidade de planeamento e a pobreza administrativa.

"Unha das manifestacións da cultura personalista é xulgar que, para dirixir ben unha empresa ou un sector da economía, basta co compromiso político", sostén Lander.

No terreo económico, o segundo gran problema venezolano é o risco de inflación e desabastecemento, causados por unha gran caída da moeda fronte ao dólar.

O 8 deste mes, o goberno viuse obrigado a abandonar a política de cambio fixo que mantiña desde 2003, e unha cotización de 2,15 bolívares por dólar, establecida en 2005. No mercado negro, a divisa estadounidense custaba o dobre, e un volume cada vez maior de transaccións celebrábanse fóra das canles legais.

A depreciación da moeda foi de 100 por cento, pois o dólar pasou a valer 4,30 bolívares para a maioría das operacións económicas, con excepción dunha pequena canastra de produtos de primeira necesidade (como alimentos e medicamentos) e das compras gobernamentais, que se benefician dunha cotización de 2,60 bolívares por divisa.

Para unha economía que importa case todo, a tendencia é unha inflación en disparada. A clase media saíu de compras, causando desabastecemento.

Para Lander, o chavismo repite erros de gobernos anteriores ao non enfrontar a enorme dependencia petroleira do país. Nos anos en que o prezo do combustíbel se disparou  no mercado internacional, ingresaron tantos dólares a Venezuela que o país dábase o luxo de comprar todo no exterior.

Pero, como enfrontar agora un escenario no que se combinan racionamento de enerxía, desorganización económica e inflación acelerada?

Lander ve o eixo da crise venezolana dislocado para as eleccións parlamentarias que se celebrarán en setembro.

A oposición, asevera, xa non comete os erros infantís nos que incorría no pasado, cando chegou a abandonar a contenda e quedou fóra do parlamento.

Agora pensa a mediano e longo prazo, segundo o sociólogo. Non intentará transformar as protestas nas rúas das últimas semanas nun golpe de estado, como fixo en abril de 2002. Nos vindeiros meses permanecerá unida e articulada.

Segundo cuán profunda sexa a crise económica, non debe descartarse que a oposición acade a maioría no Congreso, nese caso o presidente estaría privado do control que exerce do Estado nun momento crucial para o seu proxecto político, argumenta Lander.

Como reaccionaría o chavismo se esa posibilidade concrétase?, preguntou TerraViva. Velaquí a incógnita, e en certo xeito a esperanza, responde Lander. Por unha banda, haberá sectores dispostos a descoñecer o resultado das urnas e argumentar que o "proceso revolucionario" debe avanzar a calquera prezo.

Pero, por outra banda, hai espazo para rectificar, sostén. Non se trata de abandonar todos os avances alcanzados. Implicaría, xa que logo, un poder menos personalista, máis aberto ás diverxencias e á necesidade de tecer alianzas sociais e políticas.

Na mellor hipótese, o chavismo recoñecería que, para continuar apoiándose nas masas, necesita recoñecer de feito que estas deben ser autónomas, alega.

O proceso bolivariano será capaz deste paso adiante? "Desta gran cuestión, aínda sen resposta, depende o futuro inmediato de Venezuela", conclúe Lander.

Copyright © 2010 Inter Press Service

Edgardo Lander é Profesor titular de Ciencias Sociais da Universidade Central de Venezuela