Existen países que sempre se verán afectados por catástrofes naturais. Chile é un deles. Os terremotos e tsunamis deixaron unha pegada profunda na súa historia. Non son unha excepción. É unha traxedia que se repite. O problema ten dúas facianas. Unha fai referencia á natureza do fenómeno e a outra  ao contexto socio-político e económico no cal se produce.

Primeiro atopámonos ante a incapacidade humana de predicilos con suficiente antelación para alertar á cidadanía. E en segundo lugar temos ao grao de organización do Estado para enfrontar as súas consecuencias,  non importando a súa magnitude. Estas dúas variables  marcan as diferenzas en relación a furacáns,   tifóns,  xeadas ou erupcións volcánicas. Estes poden  predicirse cun alto grao  de fiabilidade. A sorpresa non existe.  O deseño dun plan de evacuación e protección civil  pode mobilizar e articular á sociedade civil na defensa dos seus  bens mobles e inmobles.  Pór en tensión todas as estruturas  de poder en beneficio da colectividade minora os medos e pode mesmo facer imperceptible os danos causados.  Educar nesta dirección é unha maneira de estar atentos. Nisto consiste a diferenza entre uns países e outros de América latina.  Cuba representa un bo exemplo do devandito.  Cando os furacáns ameazan a súa poboación, a celeridade e organización mostran a súa eficacia.   

Agora ben, si falamos de facer fronte a tremores de alta intensidade   a súa prevención ten outra dinámica. Consiste en aplicar  os coñecementos técnicos máis avanzados na arte da construción e a enxeñaría sísmica. Edificar de maneira segura e vixiar que se cumpran as normas é a mellor e talvez a única  forma de minorar os danos materiais e  impedir unha hecatombe humana. Neste sentido,  as autoridades políticas non poden relaxarse nin baixar a garda. Hai que estar sempre alerta e ter capacidade de resposta. Controlar a situación ou converter a traxedia humana e o  desastre natural nun sen fin de improvisacións é a distancia que separa un sistema político democrático de calquera outro. Inclusive pode chegar a destapar a inoperancia de sistemas considerados fortes e ben ordenados. Sirvan como dato as repercusións do terremoto  de 1985 que afectou fundamentalmente a Cidade de México.

En Chile, tras o golpe militar de 1973, o  Estado foi desmantelado e as súas organizacións sociais populares  perseguidas e desarticuladas. Neste contexto, calquera catástrofe natural cobra unha dimensión moito maior. Si tomamos como exemplo os terremotos de 1960 en pleno  goberno conservador de Jorge Alessandri, de similares características en intensidade,  e o de 1971, acontecido durante o goberno da Unidade Popular, atopamos  grandes diferenzas na forma como se abordaron e na resposta de toda a cidadanía. A solidariedade uniu aos chilenos na traxedia. Todos quixeron achegar o seu gran de area. traballos voluntarios, colectas e abrigo cooperación.   Non houbo necesidade de aplicar  leis de excepción, impor  o toque de queda ou chamar ao exército a defender a "propiedade privada" das hoxe opulentas clases dominantes xurdidas ao amparo do neoliberalismo.

Esta sutil pero radical diferenza marca a liña divisoria. No século pasado, o Estado provía dos seus organismos públicos, asumiu a distribución de medicamentos, instalou  hospitais de campaña, trasladou aos enfermos mais graves a centros hospitalarios e distribúo comida, auga e mantas. Non houbo desmáns, nin asaltos, nin nada semellante. Existía conciencia de posuír unha cidadanía republicana que obrigaba colectivamente. As sensacións foron de sobrecollemento,  dor  e pesar.  Aínda que os  máis damnificados foron, como de costume, as clases populares e os sectores medios, unha sociedade cohesionada diminuíu o tempo do sufrimento.  Era unha forma de interpretar a desgraza. Non se trataba  das perdas materiais e vidas humanas. O importante radicaba na capacidade para transformar a aflición en esperanza. Construír unha cadea e sen fisuras. Todos sentían parte do problema e arrimaron o ombreiro. Tamén, como de costume, os máis aguerridos foron  quen perderon todo ou case todo. Eles sacaron forzas de fraqueza e deron exemplo. Pero non estaban ou sentían abandonados, recibiron a man amiga e o apoio dos seus concidadáns. A resposta foi  un símbolo de unidade.   Goberno, institucións, partidos políticos, movementos sociais actuaron ao unísono.

Hoxe, tras o terremoto, non é posible articular unha resposta solidaria e eficaz. Os gobernantes de Chile só puideron recorrer á forza bruta. O país non posúe a capacidade de resposta de outrora.  Todo é diferente. As accións do goberno e  a oposición buscan outros obxectivos. Xa non se trata de paliar os efectos humanos e sociais do sismo. Débese afirmar e  manter unha mentira, aquela que sinala a Chile  como un país de éxito e autosuficiente. Con este relato quérense minimizar as consecuencias e deixar incólumes  os fundamentos deshumanizadores do  neoliberalismo. Recréanse na súa mentira facendo  diminuír as cifras de mortos, coma se o dato estatístico fose un símbolo de boa saúde do sistema, restando  importancia ao problema de fondo. Refírome, ao individualismo que se apoderou durante este corenta anos da alma dos chilenos onde non hai espazo para a solidariedade nin a cooperación. Agora trátase de competir no mercado,  ser un gañador. Non en balde, o seu futuro presidente, Sebastián Piñera, adxudica o seu triunfo  á capacidade para interpretar o sentir do chileno medio e do cal se di un digno representante: unha boa preparación académica, unha gran  iniciativa persoal para facer diñeiro  e un certo grao, non demasiado,  de vocación para exercer o  servizo público.

Seguramente, con estes dons, algúns especuladores están a fregarse as mans para canalizar os megaproxectos de reconstrución.    Así, o terremoto deixará pingües beneficios.   Por estas razóns, as autoridades políticas que  gobernan Chile só pensaron en atacar o problema nunha dirección: declarar  o toque de queda, militarizar  as zonas afectadas e aplicar a lei marcial. Sen dúbida, ao facelo deixaron ao descuberto as contradicións do actual sistema político chileno: as súas carencias democráticas. Ogallá, o terremoto sirva para desvelar a gran farsa de Chile, sustentada nun  sálvese quen poida, pero eu o primeiro.

Tirado de El Clarín de Chile