Despois de 500 anos de colonialismo, por primeira vez as recentes Constitucións aprobadas por Ecuador e Bolivia recollen como alicerce a perspectiva ancestral dos seus pobos: o Sumak Kawsay, o Suma Qamaña, o Vivir Ben en harmonía integral.
Esta é unha forma de convivencia cidadá baseada na complementariedade entre todos os seres vivos. O Vivir Ben parte da idea de comunidade fronte ao individualismo occidental e deixa de lado a mercantilización do mundo e a súa visión utilitarista. Neste sentido, contraponse ao Vivir Mellor a custa do outro, asume a responsabilidade coas xeracións futuras e defende unha economia para a vida asociada á sustentabilidade humana e ambiental fronte a orde económica dominante baseada na devastación das trasnacionais e na acumulación ilimitada. A soberbia Europa moito pode aprender deste novo paradigma, pois propón unha saída de esquerdas para as diferentes crises que padecemos.
O Sumak Kawsay xorde como unha reflexión interna a partir das innumerábeis loitas que as organizacións indíxenas levaron a cabo. Esta cosmovisión converxe coa revalorización dos coidados e a crítica ao concepto de crecemento que fixo o ecofeminismo. Tradicionalmente as mulleres foron responsábeis do mantemento da vida e do coidado das persoas máis vulnerábeis (crianzas, anciás e doentes), o que ao mesmo tempo lles permitiu desenvolver unha subxectividade relacional máis afectiva e atenta ás demais formas de vida. Se queremos unha sociedade máis xusta, é imprescindíbel reinvindicarmos a economía do coidado e, ao mesmo tempo, universalizarmos a súa ética até a levar á esfera pública e tamén ás relacións internacionais. Que outra maneira hai para construír a paz, se non é fortalecendo a soberanía política, económica, alimentar e enerxética dos pobos?
Como explica Silvia Federici, capitalismo, patriarcado e colonialismo representan tres aspectos dunha mesma estrutura de dominación, por iso as súas alternativas van ligadas. O consumo de mercadorias, a soidade do zapping e a exaltación do guerreiro alimentan a orde criminal deste sistema e, no entanto, podemos mudar a nosa cotidianidade de raiz, organizarnos e participar neste proceso de liberación centrado na preservación da vida e, por tanto, no recoñecemento dos límites da biosfera. O Sumak Kawsay é un horizonte de emancipación. Comecemos a experimentalo co máis próximo, coas nosas indíxenas galegas. Achegármonos ao seu mundo e comprendermos o profundo significado da lentura vira todo un desafío transformador que pon os nosos pés na T(t)erra.
Texto gañador no certame de artigos xornalísticos Cambia de papel, organizado por Implicadas no Desenvolvemento e que tiña como tema "o necesario cambio de papel da sociedade do Norte para erradicar a pobreza e a desigualdade nos países do Sur dende unha perspectiva de xénero".
